PFAS
Eind oktober 2024 deelde Wetterskip Fryslân met de gemeente de resultaten van een verkennende monitoringsronde op het inkomende afvalwater op de rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI) in Fryslân. Daaruit bleek dat er in Heerenveen een afwijkend patroon en een verhoogde concentratie van PFAS is gevonden. Dat was ook zo bij de RWZI’s van Sneek en op Vlieland. Wetterskip adviseerde de gemeenten om nader onderzoek uit te laten voeren.
Bij het eerste onderzoek is al duidelijk gemaakt dat er geen sprake is van risico’s voor de gezondheid van mens en dier, doordat de geconstateerde concentraties direct na lozing sterk verdund worden in het oppervlaktewater (bron: GGD).
In Heerenveen zijn vervolgens monsters genomen in de negen verschillende aanvoerleidingen op de RWZI.
Update
Op de RWZI van Heerenveen is sprake van twee typen lozingen; directe en indirecte lozingen. Bij een directe lozing is sprake van het lozen van afvalwater, warmte of stoffen direct op oppervlaktewater of op RWZI, dus zonder tussenkomst van een gemeentelijk rioolstelsel. Een indirecte lozing is wanneer de lozing via een (gemeentelijk) rioolstelsel op het oppervlaktewater of de RWZI wordt geloosd.
Van de negen verschillende influentstromen (=inkomende afvalwaterstroom) die op de RWZI van Heerenveen binnenkomen, zijn er drie aan te merken als directe lozingen en zes als indirecte lozingen (vanuit diverse rioolgebieden en rioolstelsels). Het gaat bij deze indirecte lozingen om een mix van huishoudelijk afvalwater en/of regenwater en/of bedrijfsafvalwater.
Uit het nader onderzoek blijkt dat:
- Er sprake is van sterk verhoogde PFAS-concentraties, afkomstig van een directe lozing afkomstig van locatie Afvalsturing Fryslân/Ecopark De Wierde.
- Er sprake is van een directe lozing, afkomstig van de slibontwateringsinstallatie (SOI) op de RWZI van Heerenveen. Dit centraat is echter afkomstig van vier andere RWZI’s met een vergistingsinstallatie (Franeker, Leeuwarden, Burgum en Drachten). In beide monsters was sprake van verhoogde concentraties van een aantal PFAS-stoffen.
- Er bij drie van de zes indirecte lozingen, die via diverse aangesloten gemeentelijke rioleringsstelsels bij de RWZI binnenkomen, sprake is van afwijkingen. Er zijn hier, op basis van de geanalyseerde monsters, wel PFAS stoffen aangetroffen, van een relatief beperkt aantal PFAS stoffen, maar in verhouding is in bijna alle gevallen sprake van veel lagere concentraties en soorten PFAS-stoffen dan bij de hierboven genoemde monsters.
Hoe verder?
Over de vervolgstappen zijn afspraken gemaakt met Wetterskip Fryslân, de provincie en met de FUMO.
Voor de directe lozingen is afgesproken dat Wetterskip Fryslân hierin de benodigde vervolgstappen bepaalt, afstemt en verzorgt. Zij zijn immers bevoegd gezag in dezen.
- Wetterskip Fryslân is bereikbaar via telefoonnummer: (058) 203 0606.
- Voor de indirecte lozingen zijn wij als gemeente bevoegd gezag en is voorgesteld de bevindingen te betrekken bij het lopende (pilot) project ZZS-monitoring binnen de FUMO. – Over de onderzoeken is de FUMO bereikbaar via telefoonnummer: (0566) 750 300. E-mailadres: communicatie@fumo.nl
Wat is PFAS?
PFAS is een verzamelnaam voor duizenden chemische stoffen, gemaakt door de mens. Het zijn ‘forever chemicals’ omdat ze nauwelijks afbreken en zich daardoor ophopen in het milieu. Tot voor kort zag men vooral de voordelen van PFAS. Het wordt gebruikt in de antiaanbaklaag van bakpannen, in brandwerend schuim, maar ook om kleding en schoenen waterdicht of -afstotend te maken. Het zit zelfs in toiletpapier.
Het inzicht in de risico’s van PFAS wordt steeds duidelijker. PFAS zijn sinds november 2024 in de wetgeving opgenomen als één van de Zeer Zorgwekkende Stoffen en Nederland heeft met een aantal andere Europese landen een oproep gedaan om de gehele groep PFAS op Europees niveau te gaan verbieden.
PFAS en gezondheid
Kom ik als inwoner in contact met deze afwijkende hoeveelheid PFAS?
De verhoogde waardes van de PFAS lopen via het riool naar de rioolwaterzuivering. Daar komt u als inwoner of bezoeker niet direct mee in aanraking. Wanneer Wetterskip Fryslân het zo goed mogelijk gezuiverde water loost, verdunt dit in het oppervlaktewater. Wetterskip heeft bij het lozingspunt gemeten, en komt dan over meerdere metingen op gemiddeld 54 ng PEQ/L in het water.
Dat is ruim onder de advieswaarden voor zwemmen die liggen op 280 ng PEQ/L. Dit zijn de meest recente advieswaarden van het RIVM. Op het punt van het lozingspunt is er dus geen gezondheidsrisico door PFAS voor de mensen die daar met het water in aanraking komen.
Heeft deze PFAS invloed op het kraanwater?
Nee, dat is niet aan de orde. Vitens gebruikt altijd opgepompt water uit grondwaterbronnen en zuivert dit voor het uit de kraan komt. Vitens analyseert het opgepompte water (ruwwater) ook op PFAS. Daarin zien zij geen verhoogde concentraties.
Kan ik in of op het water van het Nieuwe Heerenveense Kanaal recreëren?
Het geloosde water verdunt in het oppervlaktewater. Op het water kun je gewoon varen of kanoën. De GGD adviseert wel om nergens direct in de buurt van een lozingspunt te gaan zwemmen.
Voor zwemmen in het kanaal geldt dat het géén officiële zwemplek is, en men dit altijd op eigen risico doet. Het is verstandig om alleen te zwemmen op officiële zwemwaterlocaties. Op deze locaties controleren Wetterskip Fryslân en de FUMO de waterkwaliteit en veiligheid. Deze locaties zijn te vinden op de website zwemwater.nl
Kunnen we vissen die we vangen in dit water eten?
Het kan wel, maar het advies van het RIVM is om altijd te variëren met het eten van zelf gevangen vis. Want voor vis wordt de risicogrens voor PFAS landelijk bijna overal overschreden.
Kan ik water uit het Nieuwe Heerenveense Kanaal gebruiken voor ons vee?
Er zijn geen gezondheidsrisico’s voor mens en dier. De hoeveelheid gezuiverd water die vanuit de rioolwaterzuivering het Nieuwe Heerenveens Kanaal stroomt, is klein. Daardoor verdunt het geloosde water snel in het oppervlaktewater.
Bron opsporen
Hoe voorkom je afwijkende PFAS-vervuiling?
PFAS kan via verschillende wegen in het milieu terechtkomen. Bijvoorbeeld afvalwaterlozingen, het gebruik van producten die PFAS bevatten en via de lucht.
Kunnen huishoudens bijdragen aan PFAS-vervuiling?
Ja, via producten zoals waterafstotende sprays en schoonmaakmiddelen.
Welke stappen worden genomen om PFAS-vervuiling in de toekomst te voorkomen?
Dit hangt af van de onderzoeksresultaten. Landelijk wordt al gewerkt aan strengere regels voor PFAS-lozingen.
Wat gebeurt er als een bedrijf verantwoordelijk blijkt te zijn?
De gemeente of provincie, als verantwoordelijke overheid, toetst de naleving van de vergunning en kan via toezicht en/of handhaving optreden (sanering/boetes).
Wat is PFAS
Hoe groot is het probleem van PFAS in Nederland?
PFAS komt wereldwijd voor, vooral rond industriegebieden en waterzuiveringen. Het is een langdurig milieuprobleem.
Wat doet de overheid om PFAS aan te pakken?
Er komen strengere regels voor PFAS-lozingen en er wordt gewerkt aan methoden om vervuiling op te ruimen.
Wat is PFAS
PFAS is een groep chemische stoffen die in veel producten wordt gebruikt. Denk aan de anti-aanbaklaag van bakpannen, maar ook aan materialen die schoenen of kleding waterdicht maken, of blusschuimen.
Wie onderzoekt wat
Wie is verantwoordelijk voor het onderzoek?
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt bij de in de gemeente gelegen percelen.
- Wetterskip Fryslân heeft volgens de Omgevingswet de verplichting om het afvalwater te zuiveren. Zij zijn verantwoordelijk voor de directe lozingen op de RWZI in Heerenveen en de eventuele aanpak daarvan.
- De gemeente is bevoegd gezag voor de indirecte lozingen op de RWZI. De gemeente heeft de FUMO gevraagd om de uitkomsten van de onderzoeken mee te nemen in hun(pilot)project voor Zeer Zorgwekkende Stoffen.
